Krótkie dzieje organizacji

ZAiKS powstawał jednocześnie z Rzeczpospolitą. 18 marca 1918 roku orędownicy zrzeszania się autorów i kompozytorów spotkali się w kawiarni „Udziałowa” w Warszawie, pierwszej w stolicy prawdziwej kawiarni artystycznej. Przyszłym członkom założycielom pierwszej polskiej organizacji ochrony praw autorskich przewodził Stanisław Ossorya-Brochocki, wówczas popularny autor i wzięty wykonawca. Między nimi znaleźli się także Julian Tuwim, Gustaw Beylin, adwokat i dramaturg, Jan Brzechwa, Antoni Słonimski.  Pierwotna nazwa stowarzyszenia Związek Autorów i Kompozytorów Scenicznych, pozostała w skrócie literowym obecnej nazwy organizacji, Stowarzyszenie Autorów ZAiKS.

Dla ZAiKS-u, jako reprezentanta twórców, niezwykle istotny okazał się rok 1926, od którego to dochodzenie praw i wynagrodzeń autorskich mogło oprzeć się na uchwalonej przez Sejm ustawie o prawie autorskim, ustanawiającej także odpowiedzialność karną za naruszanie praw autorskich. W tym samym roku zorganizowano w Warszawie Międzynarodowy Kongres Prawa Autorskiego pod protektoratem prezydenta Mościckiego. Jest to też rok, który rozpoczął regularną współpracę i wzajemną reprezentację z francuskim związkiem autorów SACEM-em, angielskim PRS-em a także organizacjami chroniącymi autorów z Austrii, Niemiec, Hiszpanii, Szwecji, Danii, Włoch, Węgier, Czechosłowacji a w 1927 roku amerykańskim ASCAP-em. ZAiKS ma też fundamentalny wkład w utworzenie Międzynarodowej Konfederacji Autorów i Kompozytorów CISAC. W 1934 roku jej kongres odbył się w Warszawie, a dwukrotnie polscy zaiksowcy pełnili funkcje prezydentów CISAC-u : Karol Małcużyński, dziennikarz i wieloletni prezes ZAiKS-u i Andrzej Szczypiorski, pisarz i do swojej śmierci przewodniczący Rady Stowarzyszenia. Jan Brzechwa, jako literat ale i wieloletni radca prawny ZAiKSu, stawał wielokrotnie przed obliczem sądu w obronie praw swoich kolegów.

Dzięki ratyfikowanym przez Polskę konwencjom o ochronie praw autorskich (konwencji berneńskiej, konwencji powszechnej) oraz ponad 100 umowom bilateralnym z podobnymi organizacjami z całego świata, na repertuar ZAiKS-u składają się utwory zarówno autorów polskich jak i zagranicznych z wszystkich kontynentów, łącznie ok. 2,5 mln. autorów i ok.17 mln. utworów, co stanowi około 96% światowego repertuaru.

W gronie członków ZAiKS-u znajdziecie Państwo wybitnych kompozytorów muzyki poważnej, rozrywkowej, tanecznej, dramaturgów, poetów i pisarzy, autorów piosenek, tłumaczy, scenarzystów, choreografów, publicystów a także naukowców, fotografików, architektów i plastyków.

W bieżącej kadencji Prezesem ZAiKS-u jest Janusz Fogler, a Przewodniczącym Rady Stowarzyszenia Jacek Bocheński.