Utwór czyli przedmiot prawa autorskiego

Utwór, aby stał się przedmiotem ochrony prawa autorskiego musi spełniać cechy indywidualności i oryginalności, zostać ujawniony w dowolnej formie nadającej się do percepcji poza samym twórcą. Przy ocenie, czy utwór nadaje się do ochrony prawnej nie ma znaczenia jego wartość artystyczna, ekonomiczna, społeczna, ani kto go stworzył – profesjonalista po akademii artystycznej, czy amator, dorosły czy dziecko, świadomie czy przypadkowo. Rezultaty ich twórczości mają taką samą ochronę prawa. Za utwory nie uważa się samych pomysłów. Po nadaniu im jednak jakiejś postaci, formy, jeśli tylko charakteryzują się choćby odrobiną twórczości, mogą stać się przedmiotami prawa autorskiego.

Ustawa wprost mówi, że ochroną objęty może być wyłącznie sposób wyrażenia. Nie są nią objęte idee, odkrycia, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne. Prawo dla ochrony utworu domaga się koniecznie jakiejś formy – w przypadku np. utworu muzycznego jakiejś formy muzycznej – odzwierciedlonej w nutach lub zakomunikowanej przy prezentacji utworu. Nie jest więc ważne, na jaki temat tworzymy np. wiosny, ale jaką formą, jak ją opisaliśmy, właśnie my, i żeby „to” pochodziło od nas. Ochronie prawa autorskiego podlega więc, nie temat, a jego indywidualizacja. Wielu twórców może jednocześnie tworzyć na temat wiosny i na każdy inny. Dla uzyskania prawnej ochrony utworu nie potrzeba też dopełniać żadnych formalności – zgłaszać do urzędu, rejestrować u notariusza, oddawać organizacji zbiorowego zarządzania. Ochrona prawna przysługuje z samego faktu stworzenia utworu.

Trzeba jednak pamiętać, że rutynowe działania, li tylko umiejętności, warsztat twórczy, a nawet styl, maniera, technika nie są przedmiotem ochrony. Musi powstać dzieło z prawdopodobieństwem jego statystycznej jednorazowości. Gdy rezultat jest przewidywalny u wielu osób, będąc głównie  wynikiem zastosowania określonej wiedzy, wątpliwe, czy tym rezultatem jest utwór. Stąd m.in. tyle kontrowersji budzi zakwalifikowanie do przedmiotów chronionych prawem autorskim  utworów lutniczych, których poszczególne egzemplarze nie różnią się formą a na ich budowę wpływ ma przede wszystkim wiedza i warsztat lutnika.

Dla ochrony utworu nie ma też znaczenia, czy jest już ukończony, czy też ma postać jeszcze nie ukończoną. Nie ma znaczenia także cel, dla którego został stworzony – estetyczny, reklamowy, użytkowy, społeczny, polityczny.